Hoe worden je bewegingen vloeiend en licht?
Veel van onze dagelijkse bewegingen zijn minder licht dan ze zouden kunnen zijn. We spannen vaak ongemerkt meer spieren aan dan nodig is, simpelweg omdat dat onze gewoonte is geworden. Daardoor voelen bewegingen soms zwaar of hoekig, en kunnen er zelfs pijnklachten ontstaan. Wanneer we beter begrijpen hoe bewegingen eigenlijk georganiseerd zijn, ontstaat er ruimte om het anders te doen, lichter, zachter en meer verbonden..
De samenwerking tussen spieren
Elke beweging die je maakt is een subtiel samenspel van verschillende spiergroepen. De spieren die een beweging in gang zetten, verkorten om richting te geven en noemen we de agonisten. Andere spieren bewegen ondersteunend mee; zij zorgen ervoor dat de beweging soepel door je lichaam stroomt. En dan zijn er de spieren die juist de andere kant op werken: de antagonisten, die moeten loslaten, verlengen en ruimte geven. De manier waarop ze dat doen bepaalt voor een groot deel de snelheid en de souplesse van je beweging.
Deze samenwerking, de timing, het luisteren, het geven en nemen, noemen we coördinatie. Het is een verfijnd proces dat meestal buiten onze aandacht plaatsvindt, totdat er iets in die samenwerking begint te wringen.
Een beweging om dat samenspel te voelen
Ga op je rug liggen met je knieën opgetrokken. Laat je linkerhand achter je hoofd rusten, zodat je je hoofd ermee kunt ondersteunen wanneer je het optilt. Je rechterhand doe je om je linkerknie, zodat je die dichter naar je buik komt. Dan beweeg je je linkerelleboog en linkerknie rustig in elkaars richting, waarbij je hoofd op een natuurlijke manier meekomt, en laat je jezelf weer terugkomen. Herhaal dit een paar keer, terwijl je voelt wat er in jezelf gebeurt.
Omdat je tegen de zwaartekracht in beweegt, kunnen de spieren die normaal remmen hier op de achtergrond blijven. De zwaartekracht neemt een deel van het regulerende werk over. Zo wordt voelbaar waar je werkelijk actief bent, in dit geval de spieren aan de voorkant die verkorten, en waar je kunt verzachten. De lange rugspieren, die vaak onbewust aanspannen, hoeven hier juist niet actief mee te doen, waardoor je duidelijker kunt voelen dat ze ruimte kunnen geven in plaats van weerstand.
Hoe gewoonten in de weg kunnen zitten
Veel mensen spannen de werkende en tegenwerkende spieren tegelijk aan, zonder dat ze het merken. Terwijl de buigers proberen de beweging te maken, blijven de spieren aan de achterkant, de strekkers, hun aanspanning vasthouden. Dat maakt de beweging zwaarder, kost meer energie dan nodig en zorgt ervoor dat het skelet minder helder kan bewegen. Maar juist die helderheid, het kunnen volgen van de beweging door de wervelkolom, het bol worden van de rug, het contact met de grond dat verandert, geeft richting en lichtheid.
Variaties om de samenwerking te verfijnen
Je kunt deze beweging op allerlei manieren variëren. Daarbij wissel je steeds welke hand er achter je hoofd is en welke om welke knie. Zo kun je bijvoorbeeld je rechterelleboog naar je rechterknie bewegen, of juist naar de linker. Zo ontstaat telkens een iets andere organisatie van de buigers ten opzichte van de strekkers.
En wanneer je beide handen achter je hoofd plaatst en beide ellebogen richting je knieën brengt, vraagt dat weer een nieuwe vorm van afstemming tussen voor- en achterkant. In al die variaties blijf je zoeken naar lichtheid, naar kleine veranderingen in je contact met de vloer, naar het moment waarop de beweging vanzelfsprekender wordt. Steeds luister je naar het meest lichte gedeelte van de beweging, dus wanneer je rugspieren en andere strekkers niet tegenwerken en ga je terug als je voelt dat het zwaarder wordt. Geleidelijk ontstaat er meer harmonie in de samenwerking tussen je spiergroepen en wordt de beweging lichter en plezieriger.
Wat je daarna kunt merken
Wanneer je na zo’n les weer zit of staat, voelt je houding vaak anders, alsof er opnieuw balans is gevonden tussen de voorkant en de achterkant van je lichaam. Er kan een gevoel van lengte ontstaan, of meer gemak in je rechtop zijn. Tijdens het lopen kun je de betere samenwerking merken als een lichter en beweeglijker lopen met meer souplesse.
Een prachtig voorbeeld
De onlangs overleden Feldenkrais-trainer en danseres Ruthy Alon liet dit principe prachtig zien in haar werk. In haar video Movement Nature Meant – part 1 zie je hoe beweging vloeiend en licht kan worden wanneer spieren samenwerken zoals de natuur het heeft bedoeld.